ในอดีต ภาพจำของความสำเร็จในโลกการทำงานมักถูกผูกติดอยู่กับการขึ้นบันไดขององค์กรไปทีละขั้น พนักงานที่ขยันและทำผลงานได้ดีจะได้รับการตอบแทนเป็นการเลื่อนขั้น มีตำแหน่งที่ใหญ่โตขึ้นและรายได้ที่สูงขึ้นตามลำดับ แต่ในโลกการทำงานยุคปัจจุบันที่โครงสร้างองค์กรถูกปรับให้แบนราบลง เทคโนโลยีและ AI เข้ามาจัดการงานประจำ และธุรกิจต้องปรับตัวอย่างรวดเร็ว บันไดที่ว่านั้นกลับมีขั้นให้เหยียบน้อยลง หรือบางครั้งก็ถูกรื้อถอนไปเสียดื้อๆ
สภาวะนี้ทำให้คนทำงานระดับหัวกะทิหลายคนต้องเผชิญกับ ภาวะชะงักงันในสายอาชีพ หรือ Career Plateau ซึ่งก็คือความรู้สึกที่ว่าโอกาสในการเติบโตมาถึงทางตัน สำหรับคนทำงาน HR อย่างเรา นี่ไม่ใช่แค่ปัญหาส่วนตัวของพนักงาน แต่เป็น จุดเปราะบางที่ส่งผลต่อการบริหารคน เพราะงานวิจัยระบุว่าพนักงานกว่า 74% จะต้องเจอกับภาวะนี้ และหากองค์กรไม่มีกลยุทธ์เข้ามารองรับ มันจะกลายเป็นชนวนชั้นดีที่ทำให้คนเก่งหมดไฟและเดินจากไปในที่สุด
ทำไมพนักงานดาวเด่นถึงรู้สึกย่ำอยู่กับที่?
ในมุมมองของการบริหารทรัพยากรบุคคล การจะแก้ปัญหาได้ เราต้องเข้าใจก่อนว่า Career Plateau ไม่ได้เกิดจากพนักงานหมดไฟขี้เกียจทำงานเสมอไป แต่มีรากฐานมาจาก 4 สาเหตุหลักที่เราต้องคอยสังเกต
1. ข้อจำกัดเชิงโครงสร้าง (Structural Plateau)
นี่คือสิ่งที่ HR เจอเป็นประจำ เมื่อพนักงานเก่งพร้อมก้าวขึ้นไป แต่เก้าอี้ผู้บริหารระดับบนมีจำกัด ทำให้พวกเขาต้องติดแหง็กอยู่ที่เดิม ซึ่งมักสร้างความรู้สึกว่าความทุ่มเทนั้นสูญเปล่า
2. ความอิ่มตัวในเนื้องาน (Content Plateau)
เกิดขึ้นเมื่อพนักงานเชี่ยวชาญในงานที่ทำมากๆ จนทุกอย่างกลายเป็นความเคยชิน งานที่เคยท้าทายกลายเป็นกิจวัตรน่าเบื่อ ซึ่งกัดกินแรงจูงใจในการสร้างสรรค์สิ่งใหม่ๆ อย่างเงียบๆ
3. ทักษะที่หยุดนิ่ง (Skill Plateau)
ในยุคที่โลกหมุนเร็ว หากองค์กรไม่มีระบบการพัฒนาบุคลากรที่เข้มแข็งพอ หรือพนักงานหยุดเรียนรู้ ทักษะที่เคยทำให้พวกเขาเป็นดาวเด่นอาจล้าสมัยไปอย่างรวดเร็ว
4. วิกฤตความหมายชีวิต (Life Plateau)
มักพบในกลุ่มวัยกลางคน หรือ Mid-career เมื่อคนทำงานเริ่มตั้งคำถามถึงคุณค่าและเป้าหมายในชีวิต หากหน้าที่การงานไม่ตอบโจทย์คุณค่าเหล่านั้นอีกต่อไป พวกเขาจะสูญเสียพลังใจในการทำงานอย่างรุนแรง
ในทางจิตวิทยา เมื่อพนักงานทุ่มเทอย่างเต็มที่แต่สัมผัสได้ว่าผลตอบแทนที่ได้รับ (ซึ่งในที่นี้คือโอกาสเติบโต) ไม่สมน้ำสมเนื้อ กลไกป้องกันตัวตามธรรมชาติคือการลดความพยายามลงเพื่อรักษาสมดุลความรู้สึกของตนเอง สำหรับ HR สิ่งนี้จะแสดงออกผ่านพฤติกรรมการทำงานแบบ Quiet Quitting คือทำหน้าที่แค่ให้ผ่านไปวันๆ ไม่เสนอไอเดีย ไม่รับความท้าทายใหม่
ที่น่ากังวลที่สุดคือเมื่อภาวะนี้เกิดขึ้นกับผู้จัดการระดับกลาง ซึ่งเป็นกลุ่มที่แบกรับความคาดหวังจากทั้งผู้บริหารและลูกน้อง การหมดไฟของคนกลุ่มนี้จะส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ ทำให้ขวัญกำลังใจและประสิทธิภาพของคนทั้งทีมร่วงหล่นตามไปด้วย
เมื่อ ‘การเติบโต’ ไม่ใช่แค่การ ‘เลื่อนขั้น’ เสมอไป
เมื่อการเพิ่มเงินเดือนเล็กน้อยหรือการเปลี่ยนชื่อตำแหน่งให้ดูหรูหราขึ้นไม่สามารถแก้ปัญหาที่รากฐานได้ HR จึงต้องเป็นผู้นำในการปรับเปลี่ยนมุมมองและระบบนิเวศการทำงานเสียใหม่
เปลี่ยนภาพจำจาก ‘บันได’ เป็น ‘โครงข่าย’
HR ต้องสร้างวัฒนธรรมที่ให้คุณค่ากับการเติบโตแนวราบ การให้พนักงานได้หมุนเวียนไปทำงานข้ามสายงาน หรือข้ามไปลุยโปรเจกต์ใหม่ๆ จะช่วยเปิดโลกทัศน์ สร้างทักษะใหม่ และปลุกไฟการทำงานให้กลับมาลุกโชนอีกครั้งโดยไม่ต้องรอเก้าอี้ผู้บริหารว่าง
การออกแบบงานให้มีความหมายมากขึ้น
การเพิ่มคุณค่าให้งานไม่ใช่การสั่งงานให้หนักขึ้น แต่คือการมอบอำนาจในการตัดสินใจ ให้อิสระในการบริหารจัดการ และสร้างโอกาสให้พนักงานซีเนียร์ได้สวมหมวก 'โค้ช หรือ 'เมนเทอร์' เพื่อส่งต่อความรู้ให้คนรุ่นใหม่ ซึ่งจะช่วยเติมเต็มความรู้สึกมีคุณค่าและได้รับการยอมรับ
สนับสนุนให้พนักงานมี ‘Portfolio Life’
HR ยุคใหม่ควรมีมุมมองที่เปิดกว้างและสนับสนุนให้พนักงานมีชีวิตด้านอื่นๆ นอกเหนือจากงานประจำ เหมือนการลงทุนที่ไม่กระจุกความเสี่ยงไว้ที่เดียว การส่งเสริมให้พนักงานมีเวลาไปทำโปรเจกต์ส่วนตัว เป็นที่ปรึกษา หรือเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ นอกเวลางาน จะช่วยสร้างความมั่นคงทางความรู้สึก เมื่อส่วนหนึ่งของชีวิตเผชิญความชะงักงัน พลังงานบวกจากมิติอื่นๆ จะช่วยพยุงให้พวกเขายังคงมีความสุขและทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ในท้ายที่สุด ภาวะ Career Plateau ไม่ใช่จุดจบของเส้นทางอาชีพ และไม่ใช่ความล้มเหลวของกระบวนการ HR แต่มันคือโจทย์สำคัญที่ท้าทายให้เราออกแบบสภาพแวดล้อมการทำงานใหม่ องค์กรที่จะรักษาคนเก่งไว้ได้ในอนาคต คือองค์กรที่เข้าใจว่าพื้นที่กว้างๆ ให้พนักงานได้ออกสำรวจและเรียนรู้ตลอดเวลา นั้นยั่งยืนกว่าการสร้างบันไดสูงชันที่นับวันยิ่งมีพื้นที่ให้ยืนน้อยลง
References
McKinsey & Company, Reimagining people development to overcome talent challenges.
McKinsey & Company, The most fundamental skill: Intentional learning and the career advantage.
Deloitte, 2024 Global Human Capital Trends.
Baker Library, You're More Than Your Job: 3 Tips for a Healthier Work-Life Balance.
AARP International, Promoting an Age-Inclusive Workforce.
